Gruwelijke vernieling
In mei 2023 worden twee struikelstenen geplaatst op de Leeuwenstraat tegenover het station van Hilversum.
Ze hebben met hun fat bike heel wat rondjes rond gegierd door dat klote Hilversum, zo hard en zo uitdagend mogelijk, maar er gebeurt geen zak in dat duffe dorp. Alsof iedereen er dood en begraven is. Stinkend koud. Geen fuck te beleven. Zelfs in z’n max langs het politiebureau gescheurd, het haalt niks uit. Daar staan ze dan op de Schapenkamp, geen mens te bekennen. Alle winkels en kroegen hebben hun rolluiken omlaag. Aan de overkant van de vlakte staat het station te zwijgen als een doodskist. Ze stappen af, nemen nog eens een flinke haal en zoeken dan iets vets om tegenaan te pissen.
Dan zien ze de twee glanzende, koperkleurige steentjes tussen het plaveisel van de Leeuwenstraat. Wat die keitjes voorstellen weten beiden niet. Wel dat de hel losbreekt als je daarmee wat uit weet te halen. Het zal wat moeite kosten, maar dan gebeurt er tenminste wat in fucking Hilversum.
Zo zou het gebeurd kunnen zijn in de koude nacht van woensdag 21 januari 2026. Maar ook anders. Een of andere idioot zou gedacht kunnen hebben dat het glanzende metaal heel wat geld waard is. Waarom zou het anders zo muurvast zitten dat er een elektrische boor en veel tijd voor nodig is om zo’n kreng los ter krijgen?
Of nog anders. Iemand die een ziekelijke haat heeft aan een van de namen, die op de stenen staan, en die er een einde aan wil maken dat die twee zo innig naast liggen. Of iemand die houdt van choqueren. Of…
Innig naast elkaar, hij: Hier woonde: Maurits Frank – geb. 1895 – gedeporteerd 1942 – uit Westerbork – vermoord 22-4-1943 – Neukirch.
En zij: Hier woonde: Antonette Tonia Frank-Stein – geb. 1894 – gedeporteerd 25-5-1943 uit Westerbork – vermoord 28-5-1943 – Sobibor.
De standaard tekst ‘Hier woonde’ past hier niet. Hun woning bestaat niet meer.
Hoe dan ook: ik vond het choquerend. Het vergrijp deed mij denken aan het glasgerinkel van de Kristallnacht, de nacht waarin het monster Nazisme uit zijn baarmoeder kroop. ‘Blijf met je poten van deze stenen af,’ was de reactie van Hans Roos, de man die de enorme klus op zijn schouders nam om in Hilversum een kleine 1.000 zogenaamde struikelstenen te plaatsen. Eén voor iedere Jood uit Hilversum, die door de nazi’s werd vermoord.
Weg is de steen ..
Ik heb ooit zo’n struikelsteen in mijn handen mogen houden, een simpel blokje beton van 15 centimeter hoog, lang en breed met erboven op een plaatje van messing dat met een pin stevig verankerd is in het beton. Gewicht ongeveer 2,5 kilo. Aanzienlijk zwaarder is zijn boodschap. Iedere steen houdt een naam in leven van een mens die in de opzet van de nazi’s voor eeuwig uitgeroeid, vergeten en verdwenen had moeten zijn, omdat ze joden waren. Dat zijn in heel Europa zes miljoen namen, in heel Nederland ruim 100.000 namen, in heel Hilversum ruim 1.000 namen, in mijn straat vier namen. David, Marianne, Jopie en Sjaak Frank.
Mijn buurtmaatje Lourens Meeuwsen en ik hebben geprobeerd sporen van dat gezin terug te vinden. Dat was niet eenvoudig. De nazi’s hebben de Joden alles afgenomen, hun waardigheid, hun bezit, hun naam, hun personalia, hun leven en hun geschiedenis. Totale vernietiging. Veel hebben we niet terug kunnen vinden, hoe lang en diep we ook zochten. Wat we ontdekten hebben we door verteld aan onze buurt en aan iedereen met een kloppend hart. Lourens schreef een prachtig boekje Mee mocht wat gedragen kon, ik maakte de documentaire David, waar ben je. Maar onze voelsprieten bleven actief en priemden omhoog ieder keer als de naam Frank opdook.
De vernieling van een struikelsteen, in ons eigen Hilversum, kwam daarom griezelig hard aan. De vernielde vernielde struikelsteen was namelijk voor Maurits Frank, de oudste broer van David. Als of dat gezin nog niet genoeg geleden had. Nog griezeliger werd het toen we hoorden dat een jaar eerder de andere struikelsteen ook al was gemold, die van Antonette, de vrouw van Maurits, de schoonzus van ‘onze’ David Frank..
Maurits kwam nooit meer terug bij zijn club.
Maurits Frank was een bekende Hilversummer. Hij was mede-eigenaar van een goed lopende manufacturenzaak in het centrum. En hij was één van de kopstukken van voetbalclub ’t Gooi, die toen op het hoogste niveau speelde. ‘Maup’ zat tot 1929 in het bestuur en werd voor zijn verdiensten benoemd tot erelid van de club. Een Memoriam in het clubblad noemde hem ‘Geen gemakkelijke kerel om mee om te gaan, zeer plichtsgetrouw en accuraat, lastig voor anderen en lastig voor zich zelve.’
De manufacturenzaak van Maurits en zijn vader liep zo goed, dat in 1929 een grondige verbouwing noodzakelijk onderging. De plaatselijke krant was lovend over de uitbreiding: ‘Aan de voorzijde van het perceel zijn met fraaie, duidelijke, vergulde letters de woorden Magazijn De Klok aangebracht, zodat de zaak reeds van verre te zien is. Het perceel heeft wel twee entrees en wekt de indruk van een grootsteeds magazijn. In de zes grote en nog enige kleine etalages is smaakvol geëtaleerd. Zo toont de ene uitstalkast ons babykleertjes, een andere herenmode-artikelen, weer een andere lingerieën, enz.’ Op de eerste verdieping is woonruimte. Daar woonden Maurits, zijn vrouw Antonette en zijn ongetrouwde broer Salomon Frank.
Maurits werd uitgesloten van zijn voetbalclub.
De Holocaust voltrok zich in een ijltempo:
In 1940 vallen de nazi’s Nederland binnen. Salomon Frank pleegt onmiddellijk zelfmoord door zich te verhangen in zijn woning.
In 1941 mogen Joden niet meer op de sportvelden komen, mogen steeds minder, moeten steeds meer inleveren.
In 1942 krijgt in Magazijn De Klok een Verwalter het voor het zeggen. Moeten alle Joden Hilversum verlaten met alleen handbagage.
In 1943 worden Maurits en zijn vrouw, ver van huis, vermoord in verschillende kampen. Bijna de hele familie van David Frank wordt vermoord.
In 1943 adverteert Magazijn De Klok met een nieuw artikel: zwarte hemden voor de Zwarte Soldaten van de NSB.
Nieuwe aanbiedingen ..
Tot nu toe is de persoon, die zo giftig te keer ging tegen de kleine, bescheiden en glanzende geheugensteuntjes aan de holocaust, nog niet opgespoord. Ik vermoed dat de zaak geen hoge prioriteit op het politiebureau. Sinds er in Hilversum struikelstenen worden geplaatst, zijn er al twintig beschadigd, compleet vernield of vermist geraakt. Er zijn nog nooit daders opgepakt. Ik zou wel eens willen weten wat hen heeft bezield en hoe je hen kan straffen om herhaling te voorkomen. Hans Roos heeft daarover geen illusies. Hij verwacht niet dat de dader(s) ook openstaan voor welk argument dan ook. Ik vrees dat hij gelijk heeft.
